Mózgowe porażenie dziecięce znane jest również pod nazwą choroby Little’a. Do tej pory nie udało się jeszcze opracować idealnej definicji tej choroby, między innymi dlatego ponieważ choroba ta charakteryzuje się różnorodnością i stopniem nasilenia objawów, oraz różnych zaburzeń, które jej towarzyszą.

Porażenie mózgowe to choroba, w której występują zaburzenia ruchu i postawy. Choroba jest następstwem trwałego uszkodzenia mózgu w jego wczesnym stadium rozwoju między 26, a 34 tygodniem ciąży. Może do nich dojść również w trakcie porodu lub zaraz po nim. Choroba jest rozpoznawana u dwojga niemowląt na tysiąc, przy czym częstotliwość występowania objawów chorobowych wzrasta wśród wcześniaków, co można wiązać z przyczyną przedwczesnego porodu, jak również z następstwami wcześniejszego porodu.

Na powstanie choroby ma wpływ wiele czynników występujących w okresie płodowym, jak niedotlenienie, czy zakażenia, w okresie okołoporodowym, czy nawet stan zdrowia matki jeszcze przed poczęciem dziecka.

Rodzaje mózgowego porażenia dziecięcego:

·         porażenie połowicze (hemiplegia)

·         porażenie obustronne (diplegia),

·         porażenie czterokończynowe (quadriplegia).

Czynniki ryzyka:

1. ciąża zagrożona poronieniem,
2. wystąpienie zatrucia ciążowego lub infekcji, jak: różyczka, toksoplazmoza, cytomegalia,
3. przyjmowanie przez kobietę podczas ciąży leków, palenie papierosów, picie alkoholu,
4. zbyt długi i skomplikowany poród (pośladkowy, kleszczowy),
5. wcześniactwo,
6. przechodzenie przez dziecko we wczesnym okresie życia zapalenia opon mózgowych.

Wystąpienie tych przypadków wiąże za sobą ciągłą i wnikliwą obserwację niemowlęcia, a wszystkie nieprawidłowości w rozwoju powinny być jak najszybciej zgłaszane do lekarza. Poza tym maluch z grupy ryzyka powinien być pod stałą kontrolą lekarza neurologa.

Wykrycie wszelkich zaburzeń neurologicznych podczas pierwszych tygodni życia jest niezwykle trudne, ponieważ w tym okresie układ nerwowy jest jeszcze bardzo niedojrzały. W tym czasie nawet zdrowe dzieci mają nieskoordynowane ruchy, a ich mięśnie są dość napięte.

Bardzo ważne dla przyszłego rozwoju dziecka jest wykrycie wszelkich nieprawidłowości jeszcze w pierwszych 3 do 4 miesięcy życia. Wtedy stosunkowo wcześnie można podjąć leczenie rehabilitacyjne.

Niepokojące objawy

Niektóre zaobserwowane objawy występujące u dziecka w danym okresie życia mogą budzić pewne obawy i podejrzenia. W zachowaniu dziecka powinny zaniepokoić;

poniżej 4 miesiąca życia:

·         kłopoty ze ssaniem,

·         drżenie kończyn dolnych lub górnych,

·         mała ruchliwość,

·         częste odginanie głowy,

·         wyginanie się do tyłu,

·         silne zaciskanie dłoni po 2 miesiącu życia,

·         nadpobudliwość i nadwrażliwość na zmiany temperatury lub hałas objawiające się prężeniem ciała,

·         układanie główki stale na jedną stronę.

Powyżej 4 miesiąca życia:

·         mocne zaciskanie dłoni przez dziecko, kciuk chowany w piąstkę,

·         główka dziecka podciąganego za rączki w celu skłonienia go do siadania, nie nadąża za resztą ciała,

·         ma trudności z podnoszeniem główki,

·         nie toleruje pozycji na brzuchu, płacze,

·         nie potrafi podpierać się na rękach,

Zaobserwowane objawy należy zgłosić jak najszybciej do lekarza, który stwierdzi czy dziecko jest chore i podejmie odpowiednie leczenie, oraz skieruje do innych specjalistów.

Uszkodzenia jakie powstały w mózgu powodują powstanie zaburzeń ruchowych, jak: niedowłady, porażenia, ruchy mimowolne. Czasami mogą występować zaburzenia w rozwoju umysłowym, zaburzenia w rozwoju mowy, zachowania, epilepsja.

W zależności od wielkości uszkodzenia mózgu, porażenie może objawiać się jako:

·         niedowład kurczowy obu nóg (nogi są sztywne, a dziecko od urodzenia mało nimi rusza. Ręce są w pełni sprawne, rozwój umysłowy prawidłowy. Często występują wady wzroku),

·        niedowład jednostronny prawej ręki i prawej nogi (noga jest zwykle bardziej sprawna w porównaniu z ręką, dziecko umysłowo rozwija się normalnie),

·        niedowład obustronny rąk i nóg (ręce są mniej sprawne, dziecko ma trudności z mową i połykaniem),

·        ruchy mimowolne rąk, zaburzenia równowagi i koordynacji ruchów.

Leczenie

Porażenie mózgowe to choroba, której objawy nie nasilają się, ale też i nie ustępują pod wpływem leczenia. Pamiętajmy, że choroba jest spowodowana trwałym uszkodzeniem mózgu, a pewne uszkodzenia są nieodwracalne. Jednak dzięki zastosowaniu ćwiczeń usprawniających, stan pacjenta powinien ulegać poprawie. Bardzo ważne jest, aby rehabilitacja została podjęta jak najwcześniej, wtedy jest szansa na uzyskanie dużo lepszej sprawności.

Medycyna rozróżnia trzy typy porażenia mózgowego, które zależą od stopnia uszczerbku neurologicznego. Są to:

·         porażenie lekkie,

·         porażenie o średnim nasileniu,

·         porażenie ciężkie.

Dzieckiem z porażeniem mózgowym zajmują się specjaliści z różnych dziedzin medycznych. Chore dziecko wymaga konsultacji i leczenia między innymi u ortopedy i neurologa. Przy czym neurolog jest tym lekarzem, który ocenia zmiany w mózgu, ich wielkość, a następnie kieruje chorego na badania oraz w razie konieczności do innych specjalistów.

Wizyta u ortopedy związana jest przede wszystkim z faktem, że przy porażeniu mózgowym mogą wystąpić zwichnięcia w okolicy stawów biodrowych i czasami potrzebna będzie nawet operacja.

Celem rehabilitacji ruchowej dzieci z porażeniem mózgowym jest przede wszystkim ograniczenie negatywnych skutków spowodowanych unieruchomieniem, uaktywnienie nerwowo-mięśniowe porażonych części ciała, oraz usprawnienie części zdrowych.

Metody rehabilitacyjne są wybierane indywidualnie dla każdego pacjenta. Wybór zależy od wieku i stanu dziecka. Metod jakie stosuje się w leczeniu jest kilka. Do najczęściej używanych należą: metoda Vojty, Bobath, Petö, skafandra kosmicznego oraz hipoterapia.

Bardzo dobre rezultaty daje leczenie za pomocą hipoterapii, która oddziałuje na chorego jednocześnie pod kątem ruchowym, sensorycznym, psychicznym i społecznym.

Dobre efekty dają też ćwiczenia prowadzone w wodzie, oraz w ciepłym piasku, które wpływają na rozluźnienie mięśni.

Nauczanie

Dziecko chorujące na porażenie mózgowe musi zostać przygotowane w odpowiedni sposób pod okiem specjalisty do wykonywania obowiązku szkolnego. W niektórych przypadkach wskazane jest nauczanie indywidualne, ale jeśli brak jest przeciwwskazań to dzieci chorujące na MPD powinny uczęszczać do szkoły powszechnej lub integracyjnej. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby młodzież jeżeli jej niepełnosprawność na to pozwala uczęszczała do szkół zawodowych, co pozwoli uzyskać jej zawód. Dla młodzieży niezdolnej do podjęcia pracy zostały stworzone warsztaty terapii zajęciowej.