Jako „duszność” określamy nagłe uczucie braku powietrza, trudności w oddychaniu lub ciężką zadyszkę. Co może wywoływać te dolegliwości?

Poziom duszności

Duszność może mieć różne nasilenie, dlatego na początek należy określić, w jakim stopniu nam ona dokucza. Trudności z oddychaniem pojawiają się albo wskutek wysiłku, albo podczas spoczynku, w zależności od przyjętej pozycji ciała – zazwyczaj problemy pojawiają się w pozycji leżącej i ustępują, gdy chory wstanie bądź usiądzie. Duszność może też mieć postać przewlekłą lub napadową, często też towarzyszy jej uczucie lęku.

Nasilenie duszności ocenia się najczęściej na podstawie skali mMRC. Poziom 0 to duszność pojawiająca się tylko podczas intensywnego wysiłku fizycznego, poziom 1 stwierdza się przy duszności następującej wskutek szybkiego marszu po płaskim terenie lub wchodzenia na nieduże wzniesienie. Poziom 2 jest wtedy, gdy z powodu duszności chory może poruszać się tylko w wolnym tempie i musi co jakiś czas zrobić postój dla zaczerpnięcia powietrza. Poziom 3 to duszność pojawiająca się po przejściu około 100 metrów zwykłym tempem po płaskim terenie. Poziom 4 stwierdza się, gdy chory nie może z powodu duszności normalnie funkcjonować.

Najczęstsze przyczyny duszności

1. Zapalenie krtani i tchawicy. Choroba występuje zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Duszność dokucza głównie podczas leżenia, dlatego zaleca się chorym pozostawianie przez jak najdłuższy czas w pozycji stojącej, ewentualnie siedzącej. U dorosłych dusznościom towarzyszy wydzielanie dużych ilości śluzu, z kolei dzieciom dokucza suchy, długotrwały kaszel. Zapalenie krtani i tchawicy wywołują wirusy, nagłe oziębienie przełyku (np. wypicie bardzo zimnego napoju) lub nadmierne forsowanie strun głosowych. Dolegliwości ustępują po około tygodniu, a w tym czasie należy unikać dymu, pić dużo płynów i stosować leki wykrztuśne, chyba że lekarz zaleci inaczej.

2. Astma. W tym przypadku duszności są bardzo silne, bo chory z wielkim trudem łapie powietrze, do tego dokucza mu suchy kaszel i ucisk w klatce piersiowej. Duszności mają charakter napadowy, a na koniec ataku choremu udaje się w końcu wyksztusić śluzowatą wydzielinę. Astmę wywołuje stan zapalny lub zwężenie dróg oddechowych. Atak wywołać mogą rozmaite czynniki: wysiłek fizyczny, nagła zmiana temperatury, intensywny zapach, silne wzruszenie, roztocza, sierść zwierząt, niektóre pokarmy, np. orzechy. Podczas napadu należy choremu podać leki rozkurczowe, profilaktycznie zaleca się wykluczenie z otoczenia wszelkich alergenów. Astmy nie da się wyleczyć, można jedynie łagodzić jej objawy.

3. Choroby układu krążenia. Duszności często pojawiają się przy chorobach serca. Naczynia krwionośne są zwężone, więc do serca dociera mniej krwi z tlenem, przez co w płucach brakuje powietrza. Duszność potrafi pojawić się bez żadnego powodu, nawet gdy chory odpoczywa. Zazwyczaj wystarczy wtedy otworzyć okno i oddychać chłodnym powietrzem, przy silnym ataku wskazana jest jednak interwencja lekarza.

4. Nerwica. Kłopoty z oddychaniem pojawiają się w momencie silnego wzburzenia emocjonalnego. Duszność wywołuje w tym przypadku układ nerwowy, który w reakcji na stres prowadzi do przyspieszenia lub zwolnienia bicia serca, co skutkuje zmianą częstości oddechu. Należy wtedy wyrównać oddech np. z pomocą torebki papierowej, zalecana jest również psychoterapia.

5. Przewlekła obturacyjna choroba płuc. Duszność jest skutkiem aktywności fizycznej, chory szybko się męczy, a w końcu nie potrafi zapanować nad oddechem także w stanie spoczynku. Najczęściej choroba ta spowodowana jest paleniem papierosów – toksyny zawarte w nikotynie zmniejszają przepływ powietrza przez drogi oddechowe i wywołują stan zapalny.