Mówiąc niedokrwistość, najczęściej mamy na myśli anemię z niedoboru żelaza, gdyż dotyczy ona prawie 25% mieszkańców naszej planety i stanowi ponad 80% wszystkich rodzajów niedokrwistości.. Niewystarczająca ilość tego pierwiastka powoduje powstawanie mniejszych erytrocytów zawierających mniej hemoglobiny, czyli w konsekwencji dostarczających mniej tlenu do tkanek.

Dlaczego najczęściej brakuje nam właśnie żelaza?

Główną przyczyna spadku ilości tego pierwiastka w naszym organizmie jest jego utrata na drodze krwawienia. W najmniej korzystnej sytuacji są kobiety ze względu na miesiączki, dlatego u nich anemia występuje dużo częściej. Poza tym krwawić można z każdego miejsca w organizmie, zwykle jednak źródłem jest przewód pokarmowy. Ponadto niedobór żelaza wynika ze jego zmniejszonej ilości w diecie, upośledzonego wchłaniania z przewodu pokarmowego bądź zwiększonego zapotrzebowania na ten właśnie mikroelement. Wcześniaki, młodzież w okresie dojrzewania czy ciężarne bądź karmiące kobiety wymagają większej dostawy żelaza niż pozostali ludzie.

Kiedy możemy podejrzewać u siebie niedobór żelaza?

Każda niedokrwistość wiąże się ze zmniejszeniem funkcjonalności erytrocytów i występowaniem objawów wynikających ze spadku dostawy tlenu do tkanek. Są nimi przyspieszenie bicia serca i zwiększenie wyrzucanej objętości krwi, co odczuwane jest przez chorych jako kołatanie serca. Poza tym anemia manifestuje się osłabieniem, trudnością w skupieniu uwagi, problemami w nauce czy pracy, kłopotami z pamięcią, łatwą męczliwością, dusznością po wysiłku, bólami i zawrotami głowy, zaburzeniami widzenia, sennością, dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, jak nudności czy jadłowstręt, a także utratą libido. Niektóre objawy są charakterystyczne tylko dla niedokrwistości z niedoboru żelaza i wynikają głównie z braku samego pierwiastka, a nie z anemii. Należy do nich tzw. patologiczny apetyt, czyli pica. Polega on na wzmożonej ochocie spożywania produktów niejadalnych, zwykle gliny, kredy, tynku. Inną cechą jest wygładzenie powierzchni języka z towarzyszącym silnym bólem oraz pieczeniem.

Podobne zmiany obserwuje się w przełyku. Całość obrazu nosi nazwę zespołu Plummera-Vinsona. Silne dolegliwości podczas połykania w konsekwencji doprowadzają do niedożywienia. Same w sobie znacznie zwiększają ryzyko rozwoju raka przełyku. Poczucie suchości w jamie ustnej, bolesne pękanie kącików ust i czerwieni wargowej nierzadko współtowarzyszy anemii z niedoboru żelaza. Brak tego elementu odpowiada także za nieprawidłowy wygląd płytki paznokciowej. Paznokcie stają się blade, kruche, łamliwe z powierzchnią pokrytą rowkami i podłużnym prążkowaniem. W równie fatalnej kondycji pozostają włosy osób chorych. Cienkie, matowe, wypadające, z rozdwojonymi końcówkami częściej są spotykane niż zdrowe, mocne i lśniące. U niektórych osób objawy są bardziej nasilone z charakterystyczną symptomatologią, inni z kolei skarżyć się mogą wyłącznie na nadmiernie suchą skórę.

Co zrobić, gdy podejrzewamy u siebie anemię z niedoboru żelaza?

Po pierwsze, należy wykonać badanie morfologii krwi, by określić ilość hemoglobiny i parametry charakteryzujące krwinki czerwone. W przypadku obniżonych wartości, mówimy o niedokrwistości mikrocytarnej, hipochromicznej, czyli takiej, która wynika z niewystarczającej ilości żelaza. Wówczas, do ostatecznego rozpoznania, konieczna jest ocena gospodarki żelazowej w naszym organizmie. Obniżony poziom żelaza, zmniejszenie stężenia ferrytyny i zwiększenie stężenia transferyny wskazują, iż przyczynę dolegliwości stanowi podejrzewana anemia. Ferrytyna odzwierciedla zapasy żelaza w organizmie, natomiast transferynawskazuje na całkowitą zdolność wiązania żelaza przez krew. Powyższe parametry można zbadać w trakcie jednego pobrania krwi, a wyniki uzyskać nawet tego samego dnia.

Diagnoza: niedokrwistość z niedoboru żelaza – co dalej?

Pamiętać trzeba, jak wiele przyczyn może powodować tę anemią i nie wolno bagatelizować żadnej z nich. Zwykle doustna suplementacja żelazem pozwala uzupełnić niedobory i wyeliminować objawy. W przypadku utrzymującej się niedokrwistości, konieczna bywa szersza diagnostyka.

Jak spożywać żelazo?

Żelazo w dawce 150-200 mg (dorośli) należy przyjmować nie tylko do czasu normalizacji parametrów, ale jeszcze przez kolejne 4-6 miesięcy, by uzupełnić zapasy w organizmie. Ważne, by nie łykać żelaza, popijając herbatą czy kakao, ani nie spożywać razem z kaszą albo grochem, ponieważ gorzej się wówczas wchłania w przewodzie pokarmowym. Najlepiej przyjmować je łącznie z witaminą C.Warto wiedzieć, by się nie przestraszyć, że w trakcie suplementacji doustnej stolce staną się czarne. Poza przyjmowaniem sztucznych preparatów, można zwiększyć w diecie ilość naturalnych pokarmów bogatych w żelazo, jak wątroba lub rośliny strączkowe. Osoby nie tolerujące tego mikroelementu doustnie bądź go nie wchłaniające z powodu chorób przewodu pokarmowego, otrzymują żelazo dożylnie.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza w związku z tym, że najczęściej występująca, jest również najlepiej monitorowana. Opracowano programy profilaktyczne dla grup zwiększonego ryzyka jej występowania, przede wszystkim dzieci i kobiet w ciąży, by w odpowiednim momencie wdrożyć leczenie. Mimo, ze nie należymy do osób potencjalnie narażonych na tę anemię, togdy czujemy się gorzej, a nie potrafimy tego niczym wyjaśnić, wykonajmy morfologię i sprawdźmy, może rozwiązanie jest łatwiejszy niż myślimy.