Tu jesteś: Porady zdrowotne

Cukrzyca - choroba XXI wieku

dodano: 19-07-2009 - Diana

Cukrzyca to przewlekła choroba przemiany materii, jest ona spowodowana brakiem lub nieprawidłowym działaniem insuliny. Charakteryzuje się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemią). W zdrowym organizmie, prawidłowo działająca trzustka wydziela hormon- insulinę. Hormon ten umożliwia komórkom całego ciała przyswajanie glukozy i zamianę jej na energię potrzebną do prawidłowego funkcjonowania. Szacuje się, że w Polsce na cukrzycę choruje około 1,5 miliona osób.

 

Podział i przyczyny występowania:
 
Wyróżnia się różne typy cukrzycy i przyczyny zachorowania są właśnie od nich zależne:

  • Cukrzyca typu 1- czyli insulinozależna, wywołana jest zniszczeniem komórek beta trzustki odpowiedzialnych za produkcję i wydzielanie insuliny (insulina to hormon obniżający poziom cukru we krwi). Ten rodzaj cukrzycy występuje zazwyczaj u młodych osób. Spośród wszystkich chorych na cukrzycę na typ 1 choruje 15-20% chorych. Jedynym możliwym sposobem leczenia jest podawanie insuliny oraz właściwe odżywianie i wysiłek fizyczny.
  • Cukrzyca typu 2- insulinaniezależna, w tym rodzaju cukrzycy przyczyną podwyższonego poziomu cukru nie jest brak insuliny lecz jej nieprawidłowe działanie w organizmie. Cukrzycy tego typu często towarzyszy otyłość i nadciśnienie tętnicze. Występuje zazwyczaj u ludzi starszych. Około 80-85% wszystkich chorych na cukrzycę to chorzy na cukrzycę typu 2. Leczenie jej opiera się głównie na stosowaniu odpowiedniej diety, wysiłku fizycznego oraz doustnych leków hipoglikemicujących (przeciwcukrzycowych). Wszyscy chorzy na ten typ cukrzycy po pewnym czasie wymagają także leczenia insuliną.
  • Cukrzyca ciężarnych- jest to cukrzyca rozpoznana poraz pierwszy w ciąży i występująca do momentu urodzenia dziecka. W grupie kobiet ciężarnych z cukrzycą istnieje większe ryzyko zachorowania na cukrzycę w przyszłości w porównaniu z kobietami bez tego powikłania. Leczenie tego typu cukrzycy powinno być prowadzone w specjalnych ośrodkach ginekologiczno- diabetologicznych.
  • Cukrzyca wtórna- najbardziej zróżnicowany etiologicznie typ cukrzycy. Stanowi ok. 2-3 % wszystkich typów cukrzycy. Charakterystyczne dla tej postaci cukrzycy jest występowanie innych współistniejących zaburzeń lub zespołów chorobowych. Najczęstsze przyczyny występowania cukrzycy wtórnej:
    - cukrzyca polekowa: niektóre leki stosowane w chorobach układu krążenia
    - niektóre choroby gruczołów dokrewnych- choroba i zespół Cushinga, akromegalia,  
    - nadczynność tarczycy, guz chromochłonny nadnerczy

    - genetycznie uwarunkowane choroby przemiany materii
    - choroby trzustki- przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki
    - cukrzyca na tle niedostatecznego i wadliwego odżywiania
Objawy cukrzycy:
 
Cukrzyca typu 1: jest zwykle łatwa do rozpoznania, występują bardzo nasilone objawy podwyższonego poziomu cukru we krwi:
- zwiększenie pragnienia
- częste i obfite oddawanie moczu
- zmęczenie i senność
- powracające zakażenia skóry i narządów płciowych
- pogorszenie ostrości widzenia
- skurcze w nogach
- wymioty
- gwałtowna utrata masy ciała
- wyczuwalny zapach acetonu w wydychanym przez chorego powietrzu
- śpiączka- ostatnie stadium
 
Cukrzyca typu 2: nie powoduje całkowitego niedoboru insuliny. Stężenie glukozy we krwi rośnie powoli, a organizm się do tego przyzwyczaja. Objawy mogą być takie same jak w cukrzycy typu 1, ale mniej nasilone. W pewnej grupie chorych nie występują żadne objawy mimo podwyższonego poziomu cukru we krwi.
 
Rozpoznanie:
 
Cukrzycę można rozpoznać po powyższych objawach, jednak należy je potwierdzić odpowiednim badaniem. Potwierdzeniem rozpoznania cukrzycy jest pomiar cukru (glukozy) we krwi.
 
Cukrzycę można rozpoznać jeżeli:
1. W przypadkowym badaniu poziom cukru przekracza 200 mg%. Przypadkowy oznacza o dowolnej porze dnia, bez względu na czas jaki upłynął od ostatniego posiłku.
2. Stężenie glukozy na czczo ( tj. co najmniej 8 godzin od ostatniego posiłku ) przekracza 125 mg% ( rozpoznanie należy potwierdzić jeszcze jednym pomiarem glukozy na czczo ).
3. Poziom cukru jest wyższy od 200 mg% po 2 godzinach od obciążenia 75gramami glukozy rozpuszczonymi w 300ml wody ( doustny test obciążenia glukozą - OGTT ).
 
Czynniki ryzyka:
 
Cukrzyca typu 1 jak i 2 ma podłoże genetyczne, wiec ryzyko wystąpienia choroby jest znacznie większe u osób spokrewnionych z chorymi na cukrzycę. Istotnym ryzykiem jest także wiek. Ryzyko wzrasta z wiekiem, dlatego osoby po przekroczeniu 45 roku życia powinny raz w roku badać poziom cukru.
Rozwojowi choroby sprzyja otyłość, nadciśnienie tętnicze i siedzący tryb życia.
 
Leczenie:
 
Po rozpoznaniu cukrzycy typu 1 należy jak najszybciej rozpocząć leczenie insuliną. Terapia polega na takim dobraniu dawki insuliny aby poziom cukru we krwi był odpowiedni, zbliżony do poziomu u ludzi zdrowych. Efekt ten osiąga się poprzez wstrzykiwanie insuliny kilka razy w ciągu doby. Drugim sposobem leczenia jest stosowanie ciągłej infuzji insuliny za pomocą pompy insulinowej. Jednak taka terapia jest stosowana niezwykle rzadko z powodu na duży koszt takiej terapii. Infuzja za pomocą pompy insulinowej jest stosowana u kobiet w ciąży.
 
Podstawą leczenia cukrzycy 2 typu jest dążenie do obniżenia podwyższonego poziomu cukru we krwi. Istotną rolę jednak odgrywają także powikłania, które mogą być przykrym następstwem owej choroby, a mowa tutaj o zawałach serca lub udarze mózgu. Dlatego też kolejnymi elementami leczenia muszą być: ścisła kontrolna ciśnienia tętniczego oraz poziomu cholesterolu we krwi. W leczeniu cukrzycy typu 2 ważną rolę odgrywają zarówno środki medyczne takie jak leki doustne oraz insulina jak i ćwiczenia fizyczne i odpowiednia dieta. Te ostatnie elementy mają szczególnie duże znaczenie jeśli chodzi o osoby otyłe, które poprzez zmniejszenie swojej wagi przy pomocy dobrze dobranego zestawu ćwiczeń fizycznych i odpowiedniej diety mogą wcale nie musieć przyjmować leków.
 
Profilaktyka:
 
Profilaktyka polega na prowadzeniu zdrowego tryby życia. Przestrzeganie zdrowej diety i odpowiednia aktywność fizyczna. Przestrzeganie diety i aktywność fizyczna są szczególnie ważne dla osób otyłych, prowadzących siedzący tryb życia.
 

Jak się odżywiać w cukrzycy ?
 
Dieta osoby chorej na cukrzyce nie musi być już tak rygorystyczna jak kiedyś. Zawsze pozostają jednak dwie aktualne zasady. Niezbędnym jest zachowanie w diecie właściwego doboru podstawowych składników pokarmowych: węglowodanów, tłuszczów, białka. Podstawą doboru tych składników pokarmowych powinna być zasada, że węglowodany dostarczają 50-60% wartości energetycznej diety, białka 10-20%; tłuszcze 20-30%. W związku z tym należy unikać diet wysokobiałkowych i tłustych. Zasadą powinna być dominacja na talerzu węglowodanów w postaci pieczywa, kasz, makaronu, ziemniaków oraz dużej porcji warzyw i owoców - nad niewielką objętościowo i wagowo porcją tłuszczów i białka. Należy przy tym wystrzegać się widocznego i niewidocznego tłuszczu w pokarmach, przestrzegać spożywania produktów odtłuszczonych (mleka, serów, itp.) lub chudych (wędlin, mięsa, itp.). Ponadto z pożywieniem powinny być dostarczone wszystkie, niezbędne dla organizmu składniki, takie jak witaminy i składniki mineralne, pierwiastki śladowe, włóknik pokarmowy, tak, aby nie było potrzeby podawania tabletek z witaminami, solami mineralnymi i z innymi suplementami.

Zalecane przy cukrzycy są : pieczywo gruboziarniste, kasze, ziemniaki, ryż, makarony, mleko chude, chudy ser, jogurt, oleje roślinne, jarzyny, owoce, itp. Te potrawy powinno się jeść codziennie.
Co jakiś czas dozwolone są: jaja (najlepiej same białko), chudy drób, chude mięsa (np. cielęcina), niektóre gatunki ryb, np. dorsz, mintaj, pstrąg, szczupak, sielawa; miękkie margaryny. Te potrawy można jeść kilka razy w tygodniu.
Jakich potraw należy unikać?
 
Alkohol, czarna kawa, mocna herbata – dozwolone są tylko w minimalnych ilościach. Nie należy spożywać świeżego pieczywa, rosołów mięsnych i wszelkich wywarów z mięsa i kości, tłuszczu wieprzowego oraz tłustego mięsa, wędzonych ryb, tłustych, słonych wędlin, konserw mięsnych i marynat,. Należy też unikać pokarmów słodkich: słodkich ciast, tortów, cukierków, czekolady, a także orzechów, fig. Unikamy potraw smażonych i odsmażanych.
 
Jeśli mamy nadwagę powinniśmy się jej pozbyć
 
Zalecenie terapeutyczne dla osób z nadwagą:
Często odchudzenie się do tzw. należnej (idealnej) masy ciała obniża nadmiar cukru we krwi, a niekiedy może doprowadzić do normalizacji jego poziomu i ustąpienia choroby. W związku z tym ważnym jest, aby wartość energetyczna całej diety była optymalnie dostosowana do wieku, płci, wzrostu, (im większy wzrost tym wyższe zapotrzebowanie energetyczne organizmu), do należnej masy ciała, rodzaju aktywności zawodowej, (np. praca fizyczna, umysłowa); przebiegu cukrzycy oraz do innych okoliczności. Pacjent leżący (chory obłożnie) powinien otrzymywać najmniej kalorii – tj. 20-25- kcal na 1 kg należnej masy ciała na dobę. Przykładowo zapotrzebowanie energetyczne dla dorosłego pacjenta leżącego, o wzroście 170 cm wynosi 1500-1700 kcal. Osoba pełnosprawna, pracująca umysłowo - powinna otrzymywać 25-30 kcal na 1 kg należnej masy ciała. U osoby dorosłej wykonującej średnio-ciężką pracę fizyczną – zapotrzebowanie energetyczne wynosi około 40 kcal na 1 kg masy ciała. Powinniśmy przy tym pamiętać, że szczupła, aktywna osoba potrzebuje więcej energii, niż ktoś otyły i mało aktywny. Zapotrzebowanie energetyczne kobiet i mężczyzn o tym samym wzroście i aktywności fizycznej też nie jest jednakowe. Kobietom, mniej umięśnionym, niż mężczyźni - przypisujemy mniejszą należną (idealną) masę ciała. Przykładowo dla kobiety o wzroście 170 cm wynosi ona – 60-63 kg; zaś dla mężczyzny o tym samym wzroście – 66-69 kg. Stad prawidłowe zapotrzebowanie energetyczne kobiet o tym wzroście - wykonujących lekką pracę - wynosi 2 200 kcal, a mężczyzn – 2 400 kcal.
 
Poniżej podajemy dokładny wzór na obliczanie należnej masy ciała.
Prawidłową masę ciała i nadwagę określa się przy pomocy wzoru Body Mass Index (BMI), po polsku wskaźnik masy ciała.
 
BMI = waga ciała (kg) /:/ dzielona przez wzrost w (m2 )
 
Prawidłowy BMI, według Światowej Organizacji Zdrowia, wynosi dla kobiet 22–25, dla mężczyzn 23–27. BMI powyżej 25 (kobiety) –27(mężczyźni) oznacza nadwagę, zaś powyżej 30 oznacza otyłość. Jak stwierdzono na podstawie wielu badań epidemiologicznych BMI dobrze koreluje z masą tkanki tłuszczowej oraz umożliwia ocenę zagrożenia śmiertelnością i ryzykiem cukrzycy a ponadto nadciśnienia i chorób serca.
 
RYZYKO ZACHOROWANIA NA CUKRZYCĘ
W ZALEŻNOŚCI OD NADWAGI WYRAŻONEJ WSKAŹNIKIEM BMI
18,5 - 24,9      norma
> 25 Przeciętne
25,0 - 29,9      Podwyższone I stopień nadwagi
30,0 - 39,9      Wysokie II stopień nadwagi
> 40,0 Bardzo wysokie III stopień nadwagi
 
 
WG. Wskazań WHO i Prof. Dr Marcina Krotkiewskiego
PRZYKŁAD OBLICZANIA WSKAŹNIKA BMI
Dla wzrostu = 1,80 m
Przy wadze = 80 kg
Waga 80 kg /(wzrost 1,80 m)2 = 24,7
co oznacza wagę w normie i ryzyko nadciśnienia w granicach wartości przeciętnych.
 
Uwaga: wzór na optymalną masę ciała nie dotyczy dzieci, które rosną, sportowców oraz osób o rozbudowanej tkance mięśniowej, kobiet w ciąży.
 
Czy chory na cukrzycę powinien pić wody więcej, niż zdrowe osoby?
U chorych na cukrzycę spożywanie wody może być zwiększone, ponad normę, – jaka wynosi 2-3 litry dziennie dla osób zdrowych. Obecność glukozy w moczu zwiększa wydalanie wody z moczem i powoduje nasilanie się pragnienia. Należy, więc pić tyle płynów, aby w pełni zaspokoić pragnienie. U osób starszych, które gorzej kontrolują łaknienie konieczne jest świadome czuwanie nad wypijaniem codziennie do 3 litrów płynów (wody), aby nie doszło do odwodnienia. W diecie cukrzycowej należy używać wody zwykłej lub mineralnej, (ale nie gazowanej). Można też pić herbatki ziołowe i owocowe. Należy unikać picia lemoniady z cukrem, coca-coli, pepsi-coli, słodkich soków owocowych, itp.
 
Zalecenia praktyczne dla osób z cukrzycą
 
  • Każdego dnia dieta powinna dostarczyć taką samą wartość kaloryczną i gatunkową pokarmów (ta ostatnia wg. podanych wyżej proporcji białka, węglowodanów i tłuszczów.). Taka dieta przyczynia się do stabilności przebiegu cukrzycy. Dodatkowe porcje pożywienia są dozwolone wyłącznie w dniach, w których podejmowany jest większy wysiłek fizyczny lub pojawi się dodatkowa choroba, np. przeziębienie czy gorączka, które zużywają energię.
  • Warto ograniczyć w diecie potrawy wysokokaloryczne, nawet wówczas, gdy zawierają one tzw. „maszerujące” węglowodany, tj. pieczywo, kasze, ziemniaki, kluski. Dzięki ich obfitemu udziałowi w posiłkach łatwo jest przekroczyć limit dozwolonych kalorii, zaś powstała wskutek tego nadwaga może pogłębić cukrzycę i utrudnić jej leczenie.
  • Należy unikać potraw zawierających dużo soli, a więc ryb wędzonych i solonych (śledź), wędlin, solonego pieczywa, solonych orzechów, nadmiernego solenia potraw, bardzo pikantnych przypraw, itp.
  • Główne posiłki – śniadanie, obiad i kolacja – powinny zawierać produkty z białka zwierzęcego (mleko, chude mięso, ser, ryby, białko jaj). Najbardziej korzystne jest jedzenie ryb oceanicznych zawierających tłuszcze z grupy omega 3, których obecność w diecie zmniejsza ryzyko miażdżycy tętnic i związanych z tym powikłań cukrzycy, np. stopy cukrzycowej.
  • Posiłki należy spożywać 5–6 razy dziennie w małych ilościach, nie do syta. Ostatni posiłek przed snem powinien się składać z produktów zawierających węglowodany wolno wchłaniające się, aby chroniły pacjenta przed hipoglikemią w godzinach nocnych.
  • Spożywanie posiłków powinno być tak rozłożone w ciągu dnia, aby harmonizowało z działaniem specyfików leczących cukrzycę. Najwięcej węglowodanów powinno się zjeść w posiłku przypadającym na szczyt działania tych leków.
  • Należy zadbać o to, by posiłki były zawsze świeżo przygotowane, nie za gorące i nie za zimne.. Najpierw powinno się przyjmować pokarmy gęste, potem płynne – wolno, dokładnie przeżuwając. Zaleca się jedzenie pokarmów przetartych przez sito, zmielonych lub drobno posiekanych
 
Na jakie witaminy chory na cukrzycę powinien zwrócić szczególną uwagę?
Przede wszystkim na zasobność w diecie:
·    witaminy A – zwłaszcza w postaci jej roślinnej postaci -beta karotenu, którego jest najwięcej w pomidorach, marchwi, warzywach liściastych: sałacie, natce pietruszki, itp.;
·    witaminy C - najwięcej jest jej w kiszonej kapuście, zielonych warzywach liściastych, owocach jagodowych (czarna porzeczka, truskawka, itp.), cytrusach.
·    witaminy E - najwięcej jest w kiełkach pszenicy, soi, olejach roślinnych, zielonych warzywach liściastych, itd.
 
Witaminy te są znanymi ze swej skuteczności antyoksydantami. Chronią naczynia krwionośne przed miażdżycą, co zapobiega groźnym powikłaniom cukrzycy.

 



Brak komentarzy
Tego artykułu jeszcze nie skomentowano. Bądź pierwszy...